اهلى شيرازى شيخ محمّد بن يوسف بن شهاب متخلّص به اهلى شيرازى از شعراى شيعى نامدار قرن نهم هجرى است كه در سال 858 ه ق . در شيراز متولد شد . در جوانى از شيراز به هرات رفت و به دربار سلطان حسين بايقرا پيوست . پس از چندى به آذربايجان رفت و به مدح سلطان يعقوب آق قويونلو پرداخت و مثنوى « شمع و پروانه » را در 894 قمرى به نام او سرود . پس از ظهور دولت صفويه به دربار شاه اسماعيل شتافت و در اشعار خود به مدح او پرداخت و مثنوى « سحر حلال » را به نام او كرد . پس از مرگ پادشاه صفوى به زادگاه خود بازگشت و در آنجا از خلق گوشه گرفت تا سرانجام در سال 942 هجرى در سن 84 سالگى در گذشت و در كنار قبر حافظ مدفون است . اهلى از شاعران بزرگ تاريخ ادب فارسى است كه در سرودن شعر دستى توانا داشت . قصايد خود را به تقليد از استادان گذشته نظير انورى ، خاقانى ، ظهير فاريابى ، كمال الدّين اصفهانى و سلمان ساوجى سروده است . اهلى اصولا غزل‌سرا است و شمار غزلهاى او به 1401 مىرسد . اما قصايد ، قطعات و رباعيات نيز دارد و پس از غزل شمار رباعياتى كه سروده به ديگر انواع شعر او قرونى دارد . تعدادى از قصايد اهلى در منقبت پيامبر ( ص ) و ائمه اطهار ( ع ) و نيز مرثيه‌ى شهداى كربلا بالاخص امام حسين ( ع ) است . مجموعه‌ى ابيات ديوان او به 14735 مىرسد و تعداد 12 تأليف نيز به او نسبت داده‌اند . اهلى شاعرى عارف مسلك بود و از ريا و زهد فروشى گريزان بود . از اشعارش چنين بر مىآيد كه زندگى را در تهيدستى مىگذراند . علت تخلّص وى به « اهلى » را ارادت به اهل بيت ( ع ) ذكر كرده‌اند « 1 » . - * - اى نقد جان ، نثار شهيدان كربلا * چون خاك رهگذار شهيدان كربلا طورى كه قدر و منزلش از فلك گذشت * سنگىست از مزار شهيدان كربلا آب خضر به پرده‌ى ظلمت نهفته چيست ؟ * گر نيست شرمسار شهيدان كربلا در چشم آفتاب كند خاك ، اگر رود * بر آسمان ، غبار شهيدان كربلا گر خضر از حيات پشيمان شود رواست * كو نيست در شمار شهيدان كربلا گلگشت عاشقان همه در خون خود بود * اين است لاله‌زار شهيدان كربلا تا دست لطف حق چه نهد مرهم نهان * بر زخم آشكار شهيدان كربلا استاده است ساقى كوثر ، مى طهور * بر كف ، در انتظار شهيدان كربلا * * * آغشته شد به خون ، سرو فرقى كه موى او * خون در درون نافه‌ى تاتار كرده است قدر حسين كم نشد و شد عزيزتر * خود را يزيد ، روسيه و خوار كرده است چون سوز اين عزا نچكد ز ديده آب ؟ * جايى كه چشم چشمه گهربار كرده است آن ناكسى كه قصد حسين اختيار كرد * بىشك كه قصد احمد مختار كرده است

--> ( 1 ) - ديوان اهلى شيرازى ؛ مقدمه با تلخيص . تاريخ ادبيات در ايران ؛ ج 4 ، ص 447 - 453 . مجالس المؤمنين ؛ ج 2 ، ص 693 - 696 .